'Gia tộc quyền lực' của nghệ thuật truyền thống Việt Nam: với 4 NSND, 10 NSƯT

Dòng họ Nguyễn Đình - gia tộc nghệ thuật hiếm có của Việt Nam với 4 Nghệ sĩ Nhân dân, 10 Nghệ sĩ Ưu tú với nhiều thế hệ giữ lửa sân khấu truyền thống.

Trong lịch sử nghệ thuật truyền thống Việt Nam, hiếm có gia đình nào sở hữu bề dày thành tựu đáng nể như dòng họ Nguyễn Đình ở làng Thụy Lôi, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Đây được xem là một trong những “gia tộc vàng” của sân khấu Việt Nam khi có tới 4 Nghệ sĩ Nhân dân, khoảng 10 Nghệ sĩ Ưu tú cùng nhiều thế hệ con cháu nối tiếp nhau hoạt động trong các lĩnh vực chèo, cải lương, kịch nói và nghệ thuật dân tộc. Không chỉ là niềm tự hào của quê hương Hưng Yên, dòng họ Nguyễn Đình còn là minh chứng đặc biệt cho sức sống bền bỉ của truyền thống nghệ thuật gia đình Việt Nam suốt hơn một thế kỷ.

Từ “Trùm chèo” Nguyễn Đình Nghị đến gia tộc 4 Nghệ sĩ Nhân dân: Hơn một thế kỷ giữ lửa sân khấu truyền thống Việt Nam

Khởi nguồn cho truyền thống rực rỡ ấy là cụ Nguyễn Đình Nghị, người được giới nghệ thuật tôn vinh là “Trùm Nghị” hay “trùm chèo thế kỷ XX”. Sinh ra trong vùng đất giàu truyền thống văn hóa Bắc Bộ, cụ Nguyễn Đình Nghị là một trong những nhân vật quan trọng đặt nền móng cho sự đổi mới của nghệ thuật chèo đầu thế kỷ trước. Trong giai đoạn nghệ thuật dân gian đứng trước nhiều biến động, ông không chỉ là nghệ sĩ biểu diễn xuất sắc mà còn là nhà cải cách sân khấu lớn, góp phần đưa chèo từ hình thức dân gian truyền thống bước sang giai đoạn hiện đại hơn, gần gũi hơn với công chúng đương thời. Những đóng góp ấy giúp ông trở thành biểu tượng lớn của sân khấu chèo cải lương miền Bắc, đồng thời mở ra một di sản nghệ thuật gia đình hiếm có khi nhiều thế hệ con cháu tiếp tục nối nghiệp, xem nghệ thuật là “lộc Tổ” cần gìn giữ và phát huy.

Từ nền móng của Trùm Nghị, các thế hệ sau của dòng họ Nguyễn Đình đã không ngừng khẳng định tài năng, để rồi tạo nên một gia tộc có số lượng Nghệ sĩ Nhân dân đáng ngưỡng mộ.

Nghệ sĩ Nhân dân Mạnh Tưởng - Giọng ca vàng cải lương miền Bắc, niềm tự hào của thế hệ vàng sân khấu

Nổi bật trước tiên là Nghệ sĩ Nhân dân Mạnh Tưởng, tên thật Nguyễn Đình Tưởng, một trong những giọng ca vàng của cải lương miền Bắc. Ông từng là nghệ sĩ chủ lực của Đoàn Cải lương Hoa Mai, nổi tiếng với giọng hát truyền cảm, phong cách biểu diễn mẫu mực và khả năng hóa thân vào nhiều dạng vai khác nhau. Trong giai đoạn cải lương miền Bắc phát triển mạnh, Nghệ sĩ Nhân dân Mạnh Tưởng được xem như biểu tượng của lớp nghệ sĩ vừa giữ gìn giá trị truyền thống vừa mở rộng sức sáng tạo cho sân khấu dân tộc.

Nghệ sĩ Nhân dân Mạnh Tưởng. Ảnh: NVCC

Nghệ sĩ Nhân dân Quang Chí - Người tiếp nối vẻ vang truyền thống cải lương của dòng họ Nguyễn Đình

Tiếp nối thành công đó là Nghệ sĩ Nhân dân Quang Chí, tên thật Nguyễn Đình Chí, em trai của Nghệ sĩ Nhân dân Mạnh Tưởng. Hoạt động nổi bật tại Đoàn Cải lương Nam Định, Quang Chí ghi dấu ấn với phong cách biểu diễn sâu sắc, đĩnh đạc và giàu nội lực. Ông góp phần củng cố vị thế của gia đình Nguyễn Đình như một trong những cái nôi lớn của nghệ thuật cải lương miền Bắc.

Nghệ sĩ Nhân dân Quang Chí. Ảnh: Đỗ Ngọc Hà

Nghệ sĩ Nhân dân Mai Hương - Gương mặt chèo tiêu biểu, đưa nghệ thuật truyền thống đến gần công chúng hiện đại

Nếu Mạnh Tưởng và Quang Chí đại diện cho thế hệ vàng của cải lương, thì Nghệ sĩ Nhân dân Trần Mai Hương lại là gương mặt tiêu biểu của chèo hiện đại. Là nghệ sĩ xuất sắc của Nhà hát Chèo Hà Nội, bà nổi bật với chất giọng đặc trưng, kỹ thuật điêu luyện cùng khả năng truyền tải chiều sâu nhân vật, qua đó trở thành một trong những tên tuổi lớn của sân khấu chèo đương đại.

Nghệ sĩ Nhân dân Mai Hương. Ảnh: FBNV

Nghệ sĩ Nhân dân Tuấn Hải - Mở rộng tầm ảnh hưởng nghệ thuật của gia tộc danh giá

Bên cạnh đó, Nghệ sĩ Nhân dân Trần Tuấn Hải tiếp tục mở rộng dấu ấn của dòng họ Nguyễn Đình sang lĩnh vực kịch nói. Là nghệ sĩ của Nhà hát Kịch Hà Nội, ông được đánh giá cao bởi khả năng diễn xuất đa dạng, chiều sâu tâm lý và sự linh hoạt trong nhiều dạng vai. Sự thành công của Tuấn Hải cho thấy gia tộc Nguyễn Đình không chỉ giới hạn trong chèo hay cải lương mà còn có sức ảnh hưởng rộng lớn tới nhiều loại hình sân khấu khác nhau.

Nghệ sĩ Nhân dân Trần Tuấn Hải. Ảnh: FBNV

Điều làm nên sự đặc biệt của dòng họ Nguyễn Đình không chỉ nằm ở 4 danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân mà còn ở chiều sâu thế hệ nghệ thuật. Gia tộc này hiện có khoảng 10 Nghệ sĩ Ưu tú cùng nhiều nghệ sĩ trẻ tiếp tục theo nghề. Các thành viên hoạt động trải dài ở nhiều bộ môn như chèo, cải lương, kịch nói, âm nhạc truyền thống, tạo nên một hệ sinh thái nghệ thuật gia đình hiếm thấy trong đời sống văn hóa Việt Nam. Nhiều người trong số họ đảm nhiệm vai trò quan trọng tại các đoàn nghệ thuật lớn, nhà hát trung ương và địa phương, tiếp tục đóng góp cho sự bảo tồn và phát triển sân khấu truyền thống.

Nghệ sĩ Nhân dân Mai Hương và Nghệ sĩ Nhân dân Tuấn Hải. Ảnh: FBNV

Làng Thụy Lôi, nơi phát tích của dòng họ, từ lâu vốn nổi tiếng là vùng đất hiếu học, giàu truyền thống văn hóa. Chính môi trường ấy đã nuôi dưỡng nhiều thế hệ nghệ sĩ lớn lên trong tiếng trống chèo, lời ca cổ, những buổi luyện tập và biểu diễn sân khấu. Với gia đình Nguyễn Đình, nghệ thuật không đơn thuần là nghề nghiệp mà đã trở thành một phần trong huyết mạch văn hóa, được truyền từ đời này sang đời khác như một sứ mệnh tinh thần. Mô hình “cha truyền con nối” ấy đã tạo nên bản sắc riêng, giúp các thế hệ vừa giữ được cốt lõi truyền thống vừa linh hoạt thích ứng với những đổi thay của thời đại.

Các cháu, chắt của soạn giả Nguyễn Đình Nghị chụp ảnh tại con đường mang tên của cụ tổ. Ảnh: NVCC

Trong bối cảnh nghệ thuật truyền thống ngày càng đối mặt nhiều thách thức, sự tồn tại mạnh mẽ của dòng họ Nguyễn Đình mang ý nghĩa đặc biệt. Gia tộc này là minh chứng sống động cho việc nghệ thuật dân tộc hoàn toàn có thể được bảo tồn hiệu quả thông qua nền tảng gia đình, nơi tài năng được nuôi dưỡng không chỉ bằng đào tạo chuyên môn mà còn bằng truyền thống, trách nhiệm và tình yêu nghề. Từ chèo cổ, cải lương cho đến kịch nói, nhiều thế hệ nghệ sĩ Nguyễn Đình đã góp phần gìn giữ những giá trị cốt lõi của sân khấu Việt Nam, đồng thời truyền cảm hứng cho lớp nghệ sĩ trẻ về lòng tận hiến với nghề.

Vợ chồng Nghệ sĩ Nhân dân Quang Chí. Ảnh: GĐCC

Dòng họ Nguyễn Đình được gọi là “gia tộc vàng” hoặc “gia tộc quyền lực” của nghệ thuật truyền thống Việt Nam. Danh xưng ấy không chỉ đến từ số lượng danh hiệu mà còn phản ánh đúng tầm vóc ảnh hưởng của gia đình này đối với sân khấu nước nhà. Từ Trùm Nghị – người đặt nền móng đầu tiên, đến các Nghệ sĩ Nhân dân nổi tiếng nhiều thế hệ sau, mỗi thành viên đều góp phần viết tiếp hành trình nghệ thuật bền bỉ, tạo nên một biểu tượng văn hóa đặc biệt hiếm có.

Nghệ sĩ Nhân dân Mạnh Tưởng cùng vợ tại khu lăng mộ cụ Nguyễn Đình Nghị. Ảnh: GĐCC

Dòng họ Nguyễn Đình vì thế không chỉ là niềm tự hào của Hưng Yên mà còn là biểu tượng lớn của nghệ thuật Việt Nam. Với 4 Nghệ sĩ Nhân dân, hàng chục Nghệ sĩ Ưu tú cùng nhiều thế hệ tiếp nối, gia tộc này đã chứng minh sức mạnh phi thường của sự kế thừa, của tài năng và lòng tận hiến. Trong dòng chảy văn hóa dân tộc, câu chuyện về gia đình Nguyễn Đình cho thấy nghệ thuật không chỉ là nghề, mà còn có thể trở thành một di sản gia đình được gìn giữ qua nhiều đời như một phần hồn cốt quốc gia. Giữa những biến động của thời đại hiện đại, hành trình hơn trăm năm của dòng họ 4 Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Đình vẫn là biểu tượng đẹp về lòng yêu nghề, sự tận tụy và giá trị trường tồn của nghệ thuật truyền thống Việt Nam.

THỦY VŨ

Theo danviet.vn